Karbon ayak izi, küresel ısınmanın da etkilerini sert bir şekilde göstermeye başladığı son zamanlarda sıkça duyduğumuz bir terim. Karbon ayak izinin azaltılması gereken bir şey olduğunu duyuyoruz ancak bunun ne olduğunu ve nasıl azaltılabileceğini çoğumuz bilmiyoruz. Oysa yaşam tarzınızda yapacağınız ufak değişikliklerle karbon ayak izini sıfırlamasanız bile azaltmanız çok kolay. 

Bu yazımızda ‘Karbon ayak izi nedir?’ ve ‘Karbon ayak izini azaltmak için ne yapılmalıdır?’ sorularına cevap vermeye çalışacağız.

Karbon Ayak İzi Nedir?

Karbon ayak izi, belirli insan faaliyetleriyle atmosfere salınan başta karbondioksit olmak üzere sera gazlarının miktarıdır. Karbon ayak izi, geniş bir ölçüdür. Bir bireyin, bir ailenin, bir organizasyonun ve hatta bütün bir ülkenin faaliyetleri ardında bir karbon ayak izi bırakır. Genellikle yılda salınan CO2 ton olarak ölçülür. 

Karbon ayak izi, bir kişinin veya bir topluluğun (ör. bina, şirket, ülke, vb.) tüm faaliyetlerindeki karbondioksit emisyonu seviyesinin toplam miktarıdır. Karbon ayak izi iki şekilde oluşabilir: Birincisi üretim, ısıtma ve ulaşımda kullanılan fosil yakıtların yanmasından kaynaklanan doğrudan emisyon ve ikincisi ise tüketilen mal ve hizmetlerde dolaylı yoldan oluşan emisyonlar. Ayrıca, karbon ayak izi kavramı metan, azot oksit veya kloroflorokarbonlar (CFC’ler) gibi diğer sera gazlarının emisyonlarını da içerir.

Karbon Ayak İzi Nasıl Hesaplanır?

Karbon ayak izi hesaplama yapılırken birçok faktör göz önünde bulundurulur. Örnek vermek gerekirse markete gitmek için arabaya bindiğinizde harcadığınız yakıt karbon emisyonu oluşturmaktadır. Mağazaya yürüyerek gitmiş dahi olsanız, mağazadaki ürünlerin mağazaya sevkiyatı kamyonlarla sağlandığı için yaptığınız alışverişle dolaylı yoldan karbon ayak izini artırmış olursunuz. Tarlalarda yetiştirilen meyve sebzelerin üretim süreçleri de karbon ayak izini oldukça artıran etkenlerdir. Bu sebeple karbon ayak izinin azaltılabilmesi için tüm bu süreçler birlikte düşünülmeli ve bütün olarak azaltma çalışmaları yapılmalıdır.

Bireysel karbon ayak izi hesaplama zordur. Bu hesabı yapabilen web siteleri veya çevrimiçi araçlar bulunmaktadır ancak bu araçlar kesin sonuç vermez, yaklaşık bir değer çıkarır. Bu web siteleri yedikleriniz, alışveriş alışkanlıklarınız, seyahat sıklığı gibi verilerle karbon ayak izinizi yaklaşık olarak hesaplar.

Karbon Ayak İzini Azaltmak İçin Ne Yapılmalıdır?

Bireyler ve kuruluşlar belli adımlar atarak ve değişiklikler yaparak karbon ayak izinin azaltılmasını sağlayabilirler. Özellikle şirketler ve ülkeler gibi büyük topluluklar karbon ayak izlerinin bir kısmını veya tamamını telafi etmek için karbon denkleştirme (genel olarak ifade edilirse, karbon azaltıcı bir faaliyete veya teknolojiye yapılan bir yatırım) satın alabilirler. Karbon ayak izlerini dengelemek için yeterince karbon denkleştirme satın alınırsa, karbon salımı nötr hale getirilebilir.

Karbon ayak izleri, enerji verimliliğinin artırılması, yaşam tarzlarının ve satın alma alışkanlıklarının değiştirilmesi yoluyla azaltılabilir. Özellikle enerji ve ulaşım kullanımı karbon ayak izi üzerinde doğrudan en büyük etkiye sahiptir. Örneğin, otobüs ve tren gibi toplu taşıma araçlarını kullanmak, araba kullanmaya kıyasla bireyin karbon ayak izini azaltır. Bireyler ve şirketler, enerji verimli aydınlatma sistemleri kurarak, binalara yalıtım ekleyerek veya ihtiyaç duydukları elektriği üretmek için yenilenebilir enerji kaynakları kullanarak karbon ayak izlerini azaltabilirler. Örneğin, rüzgar enerjisinden elektrik üretimi doğrudan karbon emisyonu üretmez. Bireylerin dolaylı yoldan oluşan karbon ayak izini azaltmak için seçilebilecek yaşam tarzı seçenekleri arasında şunlardan bahsedilebilir: Kişinin et tüketimini azaltması, satın alma alışkanlıklarını değiştirmesi, üretim ve taşıma için daha az karbon emisyonu gerektiren seçenekleri tercih etmesi vb.

Karbon ayak izinizi azaltma yöntemleri arasında elektrikli araçlar kullanmak, toplu taşıma araçlarını tercih etmek, enerji tasarruflu cihazlar kullanmak, ısıtma ve iklimlendirme maliyetlerini azaltmak için evi yalıtmak gibi yöntemler sıralanabilir. Et tüketimi meyve ve sebzeden çok daha fazla karbon ayak izine sahiptir. Bu sebeple vegan bir yeme alışkanlığına geçiş yapmak da oldukça önemlidir. 

karbon ayak izi - carbon footprint

Akıllı Teknoloji İle Karbon Ayak İzini Küçültmenin 3 Yolu

Dünyada oldukça büyük iklim değişiklikleri olmaktadır. İklim değişikliği dünya genelinde sıcaklıkların artmasına ve deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmakta ve yağış düzenlerini değiştirmektedir. Sonuç olarak iklim değişikliği dünyayı ve üzerinde yaşayan her şeyi etkilemektedir. Bu durumun en etkili sebebi yüksek karbondioksit emisyonu, yani karbon ayak izidir. 

İnsanların, iklim değişikliğine sebep olan en büyük etken oldukları üzerine birçok bilimsel araştırma ve kanıt vardır. Kasıtsız olsa da tüketim ve yaşam alışkanlıkları ile insanlar dünyaya oldukça büyük zararlar vermektedir. Ancak gelişmiş teknoloji sayesinde karbon ayak izini azaltmak ve dünyaya verilen zararı telafi etmek mümkündür. Karbon ayak izinin azaltılmasına yardımcı olbilecek bazı yöntemler şöyledir:

  • Akıllı Ev Sistemleri

Akıllı ev cihazları, insanların daha az enerji harcamasını sağlar. Akıllı klima ve termostatlar ortam sıcaklığını takip eder ve ısıyı belli bir aralıkta tutacak şekilde çalışır, gerekmediğinde kendiliğinden kapanır. Akıllı prizler ve ampuller, odada insanlar olmadığında veya elektronik cihazlar kullanılmadığında kapanır. Akıllı sulama sistemleri topraktaki su oranını hesaplayarak suyun boşa harcanmasına engel olur. Bu sayede enerji tasarrufu sağlar ve karbon ayak izi azaltılmasına yardımcı olur.

  • Akıllı Trafik Sistemleri 

Akıllı ışıklar ve sensörler gibi yeni trafik sistemleri, trafik akışını iyileştirerek emisyonları azaltır. Arabalar ışıkta beklemek için durduklarında büyük miktarda yakıt harcarlar. Bunu azaltmak için yollarda bulunan sensörler, arabaların ışıkta beklediğini veya belirli bir yöne giden trafiğin yoğun olduğunu algılar. Bu sensörler, trafiğin akmaya devam etmesi için trafik ışıklarını yoğunluğa göre ayarlarlar. Böylece trafik sıkışıklığı çözülürken karbon ayak izi de azaltılmış olur.

  • Akıllı Şebekeler ve Sayaçlar 

Akıllı şebekeler ve sayaçlar, evlerin ve binaların her zaman elektriğe sahip olmasını sağlamaktan fazlasını yapar. Elektrik dağıtımını sağladıktan sonra veri toplar ve bu verileri analiz ederler. Kullanıcılar bu verilerle ne kadar elektrik harcadıklarını ve azaltmaları gereken enerji miktarını öğrenirler.

Akıllı şebekeler, enerjiyi düzgün bir şekilde dağıtmak için yapay zekayı kullanır. Elektrik kesintileri ve dalgalanmalar çok fazla enerji tüketir ve akıllı şebekeler bu durumları engelleyebilmek için enerji depolar ve bu tür dalgalanma ve kesintilerde kullanır.

karbon ayak izi - carbon footprint

CO2 Emisyonu Nedir?

Karbondioksitin (CO2) olumsuz çağrışımları, zararlı olduğu konusunda yanlış bir algıya yol açar. Aksine, doğal CO2 miktarı ekosistemi korumada çok önemli bir rol oynar. Genellikle insan faaliyetleri sebebiyle oluşan aşırı CO2 çevreye zarar verir.

Dünyadaki yaşam hava, su ve toprakta sabit bir karbon döngüsüne dayanır. Hayvanlar ve bitkiler solunum yaptıklarında CO2 salgılarlar ve doğa, bitkiler ve okyanus yoluyla bu karbondioksiti emerek bir denge sağlar.

Fosil yakıtların çıkarılması, arıtılması, taşınması ve yakılması gibi insan faaliyetleri, ekosistemin doğal şekilde ortaya çıkarabileceği CO2 miktarının çok üzerinde sera gazı yayar. Bu gaz salımına CO2 emisyonu denir. CO2 emisyonu arttığında doğa tarafından ortadan kaldırılmalıdır ve bunun için de orman ekosistemine ihtiyaç vardır. İnsan faaliyetleri sebebiyle CO2 miktarının artması ve aynı anda ormanların azalması CO2 emisyonunu artırmaktadır.

CO2 Neden Zararlıdır?

Atmosferde bulunan CO2 seviyeleri yüksek olmasına rağmen, insan vücudunda veya diğer canlı organizmalarda hasara neden olmak için yeterli değildir. Diğer sera gazları gibi CO2 de radyasyonu emer ve ısıyı atmosfere hapseder. Yüksek miktarda karbondioksit çok fazla ısı depolar ve atmosfere hapseder. Bu durum da  gezegenin ısınmasına ve iklim değişikliğine yol açar. Son zamanların en büyük sorunlarından olan iklim değişikliğinin birincil sebebi karbon ayak izi seviyelerinin ve CO2 emisyonunun yüksek olmasıdır.